Arpaçay Halısı

 
ARPAÇAY KOÇKÖYÜ DOKUMA HALILARI
Arpaçay halılarının atkısı, çözgüsü ve ilme ipi yün olarak dokunmaktadır. Bu halılar Gördes Türk düğüm tekniği ile dikey tezgahlarda dokunmaktadır. Yöremizde dokunan halıların 1dm’sinde, 945 düğüm bulunmaktadır. Hav yüksekliği 7 mm olarak dokunan halılar günümüzde orta kaba kalitedeki gruba girer.
Dokunan halı yüzey şemalarında; zemine göl, köşelere yelen, ince bordüre ise boncuk denilmektedir. Halı dokumalarında kullanılan motifler yöreye ait ejderha, madalyonlu desenli isimler almışlardır. Koçköyü halılarının genelde geometrik, bitkisel desenlerle dokunduğu görülmektedir. Dokumada “çengel, yıldız, kare, muska, bereket, hayat ağacı, göz, kedi başı, baston, kurdele, saat, karanfil, gül” motifleri kullanılmaktadır.
Arpaçay Koçköyü halılarının en belirgin özelliklerinden biri de halıda görülen renklerdir. Halıların, bitkisel boyalı ilme iplerinin yanı sıra boyanmamış yünden elde edilen renklerle de dokunduğu görülmektedir. Boyanmamış yünden elde edilen ilme iplikleriyle dokunan halılarda kahverenginin tonları, gri, beyaz ve bej renkleri bulunmaktadır. Bitkisel boyayla boyanmış ilme ipliklerinde çoğunlukla zeminde kırmızı; göbeklerde koyu mavi; motiflerde yeşil, krem, pembe, mor renkler kullanıldığı görülmektedir.
Yörede dokuma işlemleri ve dokuma materyalleri yöreye ait bazı isimler almışlardır. Dokuma esnasında sıra değiştirmede kullanılan atkı ipine petrus, kenarlık ipine ise kulak sarması denilmektedir. Dokuma esnasında kullanılan araçlardan bazılarına kirkit ve heve denilmektedir.
Günümüz dünyasında özellikle de teknolojinin akıl almaz bir şekilde ilerlemesiyle birlikte, mevcudiyetini devam ettirmekte zorlanan birçok el sanatı mevcuttur. Bu sanatlardan bir tanesi de ilçemiz geçmişinde önemli yere sahip olan halı dokuma sanatıdır. Cehre yardımıyla iplik haline dönüştürlen ve hiçbir kimyasal işlemden geçmeden kök boyasıyla renklendirilen koyun yününün yöresel motiflerle buluştuğu bu sanat, yıllar boyunca ilçemiz insanının uğraş verdiği alanlardan birisi olmuştur.
Arpaçay halısı dokumak zannedildiği kadar kolay değildir. Önce, yöremizdeki koyunların yünleri alınıp emektar kadınlarımızın elinde cehre denilen bir alet yardımıyla iplik haline dönüştürülmektedir. Oldukça zor, yorucu, zaman ve hüner isteyen bu işin ardından iplikler kök boyasıyla ( bitkisel boya) kazanlarda kaynatılmakta ve kırmızı, koyu mavi, yeşil, krem, pembe, mor renkler elde edilmektedir. Halılardaki, kahverengi tonları, gri, beyaz ve bej renkleri ise koyunun kendi yününün rengidir. Halı tezgahıyla buluşmaya hazır hale getirilen koyun yünü, yöresel motiflerle işlenerek sanat eserine dönüşmektedir. Arpaçay el dokuması halının sadece dokuma aşaması, iki kadın birlikte dokursa, bir ay sürmektedir.
Son yıllarda yöre insanımız uzun ve yorucu uğraşlar sonucu ürettiği halıları satmak için pazar bulamadığından ve emeğinin karşılığını alamadığından bu sanata olan ilgi azalmıştır. Halıcılığın tekrar canlandırılmasının birçok nedeni olmakla birlikte başlıcaları şunlardır:
• Beceri ve kabiliyeti olmasına rağmen imkanı olmadığı için ya da imkan tanınmadığı için evinde oturmak zorunda kalan, ilçemizde ikamet eden İhtiyaç sahibi bayanlar hem bir meslek sahibi olacak hem de aldıkları eğitim vasıtasıyla kendi evlerinde üretecekleri ürünleri satarak aile bütçelerine katkı sağlayacaklardır.
• Ailesine gelir getiren bayanların öncelikli olarak kendine olan güvenleri artacak ve pasif durumdan, ailelerine maddi katkı sağlar duruma geçmenin vereceği hazzı yaşayacaklardır. Aynı zamanda kazandıkları paraları yine büyük oranda ilçede harcayacakları için dolaylı olarak ilçe ekonomisinin gelişimine de katkıda bulunmuş olacaklardır.
• Bunların dışında bitmek üzere olan tarihi ve kültürel geçmişe sahip el sanatımız da tekrar hayat bulacak ve gelecek nesillere aktarılacaktır.
Halı dokuma sanatını canlandırmak için yapılabilecekler ise şöyle özetlenebilir:
• Yöre halkının en büyük kaygısı ürettiği halıyı hak ettiği değere satamamaktır. Halka halı dokumayı öğretmek kadar halıyı satacağı pazar oluşturmak da önemlidir. Bu noktada iş adamlarımızın desteği gerekmektedir.
• Koçköyü halısı ilimizde bile yeterince tanınmamaktadır. Bu kültürel zenginliğimizden insanlarımız haberdar edilmeli, yurt genelinde tanıtım faaliyetleri yürütülmelidir. Bunun için internet ve basın desteği gereklidir.
• Halı dokumanın yanı sıra öncesindeki iplik hazırlama süreci de oldukça ciddi bir emek ve zaman gerektirmektedir. Yüzyıllardır halkımızın kullandığı cehre yerine daha modern araçların kullanımı zaman ve iş gücü açısından ciddi tasarruf sağlayacak, daha kısa sürede daha çok iplik elde edilecektir.

 

 

Fotoğraf Galerisi Video Galeri Bize Ulaşın